Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε το εάν πράγματι οι υπερεπεξεργασμένες τροφές συμβάλουν στην παχυσαρκία, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία.

Έχουμε ξανασχοληθεί με τις υπερεπεξεργασμένες τροφές στο παρελθόν. Η βιομηχανική παραγωγή τροφίμων («υπερ-επεξεργασία» με λίγα λόγια) αλλοιώνει τη φυσική δομή των τροφίμων, εισάγει τροποποιημένα συστατικά και πρόσθετα, με φόβους ότι δημιουργεί προϊόντα επιβλαβή για την υγεία, ανεξάρτητα από το διατροφικό τους προφίλ.

Ωστόσο, οι υπερεπεξεργασμένες τροφές χαρακτηρίζονται συχνά από μαλακή υφή, υψηλή θερμιδική πυκνότητα, υψηλές ποσότητες κορεσμένων λιπαρών και αλατιού, καθώς και χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και πρωτεΐνες—ιδιότητες που επηρεάζουν την υγεία ανεξάρτητα από τον βαθμό επεξεργασίας των τροφίμων.

Τελικά, οι αρνητικές επιπτώσεις των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων οφείλονται στην ίδια την υπερ-επεξεργασία ή αποτελούν συνέπεια των διατροφικών τους ιδιοτήτων;

Δύο μελέτες με ελεύθερη πρόσληψη τροφής στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, στις οποίες συμμετείχαν άτομα με υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία, ανέφεραν ότι οι δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνέβαλαν στην αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης (κατά 500 έως 800 kcal/ημέρα) και οδήγησαν σε αύξηση βάρους σε σύγκριση με δίαιτες που δεν περιλάμβαναν υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Στην τρίτη και μακροβιότερη δοκιμή με ελεύθερη πρόσληψη τροφής, άτομα με υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία στο Ηνωμένο Βασίλειο κατανάλωναν είτε μια διατροφή πλούσια σε υπερεπεξεργασμένες τροφές είτε μια διατροφή χωρίς. Σε αντίθεση με τις άλλες δύο δοκιμές, η διατροφή πλούσια σε υπερεπεξεργασμένα τροφές μείωσε την ενεργειακή πρόσληψη και προώθησε μέτρια απώλεια βάρους (0,9 kg), αν και η διατροφή χωρίς υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρέμεινε η πιο ευεργετική προσέγγιση, προκαλώντας ακόμα μεγαλύτερες μειώσεις στην ενεργειακή πρόσληψη και στο σωματικό βάρος (1,8 kg).

Η υφή των υπερεπεξεργασμένων τροφών στις δύο πρώτες δοκιμές ήταν πιο μαλακή από εκείνη των διαιτών σύγκρισης, κάτι που επηρεάζει τον ρυθμό κατανάλωσης και την πρόσληψη θερμίδων ανεξάρτητα από τον βαθμό επεξεργασίας των τροφίμων.

Πέρα από την υφή, οι διαφορές στην θερμιδική πυκνότητα των τροφίμων μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε αναλογικές μεταβολές στην ενεργειακή πρόσληψη και στο σωματικό βάρος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι και στις τρεις δοκιμές που προαναφέραμε, η θερμιδική πυκνότητα ολόκληρης της διατροφής (τρόφιμα και ποτά) ή του στερεού συστατικού της (μόνο τρόφιμα) ήταν κατά 0,33 έως 1,0 kcal/g υψηλότερη στις ομάδες υπερεπεξεργασμένων τροφών σε σύγκριση με τις ομάδες αναφοράς.

Αυτές οι διαφορές στην θερμιδική πυκνότητα μπορούν εύλογα να εξηγήσουν όλες τις παρατηρούμενες διαφορές στην ενεργειακή πρόσληψη και στο σωματικό βάρος μεταξύ των δίαιτων πλούσιων σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και εκείνων χωρίς, ανεξάρτητα από τον βαθμό επεξεργασίας των τροφίμων.

Μία άλλη, τέταρτη, τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή συνέκρινε τις επιδράσεις διατροφών πλούσιων σε υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και διατροφών χωρίς αυτά με σταθερή θερμιδική περιεκτικότητα.

Σε αυτήν, είτε τα ενεργειακά επίπεδα κάλυπταν, είτε αυτά υπερέβαιναν τις ημερήσιες απαιτήσεις για τη διατήρηση του βάρους, οι δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένες τροφές προκάλεσαν αύξηση βάρους μετά από 3 εβδομάδες, αν και δεν αύξησαν στατιστικά σημαντικά την ενεργειακή πρόσληψη, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την άμεση συσχέτιση μεταξύ της αύξησης της ενεργειακής πρόσληψης λόγω των υπερεπεξεργασμένων τροφών και της αύξησης βάρους που παρατηρήθηκε στις πρώτες δύο δοκιμές που εξετάσαμε.

Αν και είναι εύκολο να υποθέσει κανείς ότι η επεξεργασία των τροφίμων μπορεί να οδηγήσει σε κάποια μεταβολική επίδραση, αυτή η διαφορά στο βάρος μεταξύ των ομάδων μπορεί πολύ εύκολα να εξηγηθεί από τις διαφορές στην πρόσληψη φυτικών ινών (4 φορές περισσότερη σε αυτούς που κατανάλωναν μία διατροφή φτωχή σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα), κάτι που οδηγεί σε μειωμένη πρόσληψη μεταβολίσιμης ενέργειας και την πρόσληψη νατρίου (1.5 φορά μεγαλύτερη σε αυτούς που κατανάλωναν μία διατροφή πλούσια σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα), κάτι που οδηγεί στην κατακράτηση νερού.

Μάλιστα, σε μία πέμπτη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή στην οποία δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και δίαιτες πτωχές σε αυτά εξισώθηκαν ως προς την περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και νάτριο, η συνολική θερμιδική πρόσληψη από τα τρόφιμα που απαιτήθηκε για τη διατήρηση της σταθερότητας του βάρους κατά τη διάρκεια 2 εβδομάδων ήταν πανομοιότυπη.

Όσον αφορά σε δείκτες καρδιομεταβολικού κινδύνου, αν και οι δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αύξησαν τις συνολικές συγκεντρώσεις χοληστερόλης στο αίμα στις 3 πρώτες δοκιμές που αναφέραμε, αυτή η επίδραση οφειλόταν κατά πάσα πιθανότητα στην κατά 30 έως 110% υψηλότερη περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, καθώς κάτι τέτοιο δεν παρατηρήθηκε στην τέταρτη, όταν οι δίαιτες είχαν όμοια περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου, όπως οι συγκεντρώσεις γλυκόζης νηστείας, ινσουλίνης και τριγλυκεριδίων στο αίμα, η αντίσταση στην ινσουλίνη, η ανοχή στη γλυκόζη και η αρτηριακή πίεση, δεν επηρεάστηκαν σημαντικά ή με συνέπεια από τις δίαιτες πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα σε αυτές τις τυχαιοποιημένες δοκιμές.

Συνολικά λοιπόν, οι διαθέσιμες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές παρέχουν αδύναμη υποστήριξη για μια ειδική επίδραση των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στη ρύθμιση του σωματικού βάρους και στην καρδιομεταβολική λειτουργία, η οποία να είναι ανεξάρτητη από τους καθιερωμένους διατροφικούς καθοριστικούς παράγοντες.

–Suprastratum: The authority on health, fitness and nutrition

Πηγές/βιβλιογραφία/περισσότερο διάβασμα:

• Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, Cai H, Cassimatis T, Chen KY, Chung ST, Costa E, Courville A, Darcey V, Fletcher LA, Forde CG, Gharib AM, Guo J, Howard R, Joseph PV, McGehee S, Ouwerkerk R, Raisinger K, Rozga I, Stagliano M, Walter M, Walter PJ, Yang S, Zhou M. Ultra-Processed Diets Cause Excess Calorie Intake and Weight Gain: An Inpatient Randomized Controlled Trial of Ad Libitum Food Intake. Cell Metab. 2019 Jul 2;30(1):226. doi: 10.1016/j.cmet.2019.05.020. Erratum for: Cell Metab. 2019 Jul 2;30(1):67-77.e3. doi: 10.1016/j.cmet.2019.05.008. PMID: 31269427; PMCID: PMC7959109.
• Hamano S, Sawada M, Aihara M, Sakurai Y, Sekine R, Usami S, Kubota N, Yamauchi T. Ultra-processed foods cause weight gain and increased energy intake associated with reduced chewing frequency: A randomized, open-label, crossover study. Diabetes Obes Metab. 2024 Nov;26(11):5431-5443. doi: 10.1111/dom.15922. Epub 2024 Sep 12. PMID: 39267249.
• Dicken SJ, Jassil FC, Brown A, Kalis M, Stanley C, Ranson C, Ruwona T, Qamar S, Buck C, Mallik R, Hamid N, Bird JM, Brown A, Norton B, Gandini Wheeler-Kingshott CAM, Hamer M, van Tulleken C, Hall KD, Fisher A, Makaronidis J, Batterham RL. Ultraprocessed or minimally processed diets following healthy dietary guidelines on weight and cardiometabolic health: a randomized, crossover trial. Nat Med. 2025 Oct;31(10):3297-3308. doi: 10.1038/s41591-025-03842-0. Epub 2025 Aug 4. PMID: 40760353; PMCID: PMC12532614.
• Forde CG, Mars M, de Graaf K. Ultra-Processing or Oral Processing? A Role for Energy Density and Eating Rate in Moderating Energy Intake from Processed Foods. Curr Dev Nutr. 2020 Feb 10;4(3):nzaa019. doi: 10.1093/cdn/nzaa019. PMID: 32110771; PMCID: PMC7042610.
• Preston JM, Iversen J, Hufnagel A, Hjort L, Taylor J, Sanchez C, George V, Hansen AN, Ängquist L, Hermann S, Craig JM, Torekov S, Lindh C, Hougaard KS, Nóbrega MA, Simpson SJ, Barrès R. Effect of ultra-processed food consumption on male reproductive and metabolic health. Cell Metab. 2025 Oct 7;37(10):1950-1960.e2. doi: 10.1016/j.cmet.2025.08.004. Epub 2025 Aug 28. PMID: 40882621.
• Rego MLM, Leslie E, Schmall E, Capra B, Hudson S, Ahrens ML, Katz B, Davy KP, Hedrick VE, DiFeliceantonio AG, Davy BM. The Influence of Ultraprocessed Food Consumption on Energy Intake in Emerging Adulthood: A Controlled Feeding Trial. Obesity (Silver Spring). 2026 Feb;34(2):344-356. doi: 10.1002/oby.70086. Epub 2025 Nov 19. PMID: 41255123; PMCID: PMC12850616.
• Magkos F, Forde CG, Robinson E. Ultraprocessed foods and obesity: Interpreting the evidence. Science. 2026 Jun 4;392(6802):1020-1022. doi: 10.1126/science.aef3495. Epub 2026 Jun 4. PMID: 42241546.