Αυτό το άρθρο εξετάζει το αν η ορθοστασία αποτελεί μια προσιτή και εφικτή λύση για την αντιστάθμιση των επιβλαβών επιπτώσεων στην υγεία από το υπερβολικό κάθισμα.

Εδώ και δεκαετίες, το ενδιαφέρον για τους καρδιομεταβολικούς κινδύνους της παρατεταμένης καθιστικής ζωής έχει επισκιάσει τις επιπτώσεις στην υγεία της μεγαλύτερης ίσως αλλαγής συμπεριφοράς κατά τη μετάβαση από τους κυνηγούς-συλλέκτες στους σύγχρονους ανθρώπους: την αξιοσημείωτη αύξηση του χρόνου που περνάει όρθιος.

Παραδείγματος χάρη, υπάρχουν ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι στη σύγχρονη δυτική κοινωνία οι ενήλικες ξοδεύουν υπερδιπλάσιο χρόνο σε όρθιες στάσεις, ενώ βαδίζουν λιγότερο, σε σχέση με τους τυπικούς κυνηγούς-συλλέκτες.

Μπορεί να υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών που μπορεί να περιπλέκουν τις συσχετίσεις και να περιορίζουν τα συμπεράσματα που μπορούμε να βγάλουμε, αλλά τα δεδομένα δείχνουν ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ενήλικες μπορεί να έχουν διαφορετική σύνθεση σωματικών συμπεριφορών ανάλογα με το αν ζουν σε γεωργικές, βιομηχανικές ή πληροφοριακές κοινότητες.

Ένα μεγάλο μέρος των σημερινών ενηλίκων περνάει ένα σημαντικό μέρος της ημέρας του όρθιο, με πρόσφατα δεδομένα από διεθνείς κοόρτες να δείχνουν ότι η καθημερινή ορθοστασία αντιπροσωπεύει το εντυπωσιακό ποσοστό των 3,1-4,6 ωρών/ημέρα ή περίπου το 19%-29% του συνολικού χρόνου στην κατάσταση του ξύπνιου.

Ενώ η ορθοστασία παρουσιάζεται πολύ συχνά ως μια προσιτή και εφικτή λύση για να αντισταθμιστούν οι βλαβερές επιπτώσεις της υπερβολικής καθιστικής ζωής στην υγεία, οι επιπτώσεις της ορθοστασίας στην καρδιομεταβολική υγεία δεν έχουν ερευνηθεί αρκετά.

ΑΠΟΤΕΛΕΙ Η ΟΡΘΟΣΤΑΣΙΑ ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΒΛΑΒΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ;

Προηγούμενες μελέτες σχετικά με τις καρδιομεταβολικές συνέπειες της παρατεταμένης ορθοστασίας έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα.

Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στις τεχνικές μέτρησης, όπως τα επιταχυνσιόμετρα που φοριούνται στους μηρούς και τους καρπούς, παρέχουν πλέον στους ερευνητές την ακρίβεια μέτρησης που απαιτείται για την εξέταση των καρδιομεταβολικών επιπτώσεων της ορθοστασίας στην υγεία.

Για παράδειγμα, πρόσφατα δεδομένα σε περισσότερους από 83.000 ενήλικες που φορούσαν επιταχυνσιόμετρα καρπού, έδειξαν πως κάθε επιπλέον 30 λεπτά/ημέρα ορθοστασίας συσχετίζονταν με 11% υψηλότερο κίνδυνο ορθοστατικής κυκλοφορικής νόσου, ενώ δεν βρέθηκαν ευεργετικές ή επιβλαβείς συσχετίσεις με τον κίνδυνο εμφάνισης μείζονος καρδιαγγειακής νόσου (στεφανιαία νόσος και εγκεφαλικό επεισόδιο). Επιπλέον, η αντικατάσταση της σωματικής δραστηριότητας με ορθοστασία βρέθηκε να συσχετίζεται με χειρότερα καρδιομεταβολικά προφίλ σε μια πρόσφατη συγκεντρωτική ανάλυση επτά κοορτών που χρησιμοποίησαν επιταχυνσιομετρία μηρών.

Το πρόβλημα με την ορθοστασία είναι πως μπορεί να έχει θετικά, όμως έχει και πολλές αρνητικές επιπτώσεις:

• Υψηλότερη ημερήσια ενεργειακή δαπάνη σε σχέση με την καθιστή θέση: Η ορθοστασία μπορεί να συμβάλλει σε υψηλότερη ημερήσια ενεργειακή δαπάνη σε σύγκριση με την καθιστή θέση, έχοντας ευεργετικά αποτελέσματα στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και στη μακροπρόθεσμη καρδιομεταβολική υγεία.
• Μεταβολισμός της γλυκόζης και των λιπιδίων: Η μετάβαση από την καθιστή σε όρθια στάση και λιγότερο η διατήρηση της όρθιας στάσης, συνεπάγεται την ενεργοποίηση των μεγάλων μυών των ποδιών, η οποία μπορεί να βελτιώσει τον μεταβολισμό των λιπιδίων και της γλυκόζης, την ευαισθησία στην ινσουλίνη και την ενδοθηλιακή λειτουργία και έτσι να προάγει την καρδιομεταβολική υγεία.
• Φλεβική στάση: Η βαρυτική έλξη και η απουσία δυναμικών συσπάσεων κατά την παρατεταμένη ορθοστασία μπορεί να οδηγήσει σε συγκέντρωση αίματος στις φλέβες των ποδιών. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό θα μπορούσε να εκδηλωθεί ως κιρσοί και ενδεχομένως να συμβάλει σε εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, αποτελώντας δυνητικό κίνδυνο για την καρδιομεταβολική υγεία.
• Αύξηση του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης: Ο αυξημένος φόρτος εργασίας της καρδιάς κατά την ορθοστασία, που αντλεί ενάντια στη βαρύτητα, μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο 24ωρο καρδιακό ρυθμό και καρδιακή παροχή. Η παρατεταμένη έκθεση σε αυτές τις συνθήκες θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί η ορθοστασία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιομεταβολικών παθήσεων.
• Ενισχυμένο οξειδωτικό στρες: Η παρατεταμένη ορθοστασία μπορεί να προκαλέσει ενισχυμένο οξειδωτικό στρες λόγω της συνεχιζόμενης ενεργοποίησης των μυών των ποδιών, που είναι γνωστό ότι συμβάλλει στην καρδιομεταβολική νόσο.
• Κόπωση και μυοσκελετικός πόνος: Οι παρατεταμένες περίοδοι ορθοστασίας μπορεί να προκαλέσουν κόπωση και πόνο στο κάτω μέρος των ποδιών και στην πλάτη, λειτουργώντας ως εμπόδια στην ενασχόληση με σωματικές δραστηριότητες που προάγουν την καρδιομεταβολική υγεία.

Ως εκ τούτου, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να υποστηρίζουν το κοινό αφήγημα ότι η ορθοστασία μετριάζει τις πιθανές αρνητικές (καρδιαγγειακές) συνέπειες στην υγεία του καθίσματος —πιθανότατα ένα κατάλοιπο του δόγματος «το κάθισμα είναι το νέο κάπνισμα».

–Suprastratum: The authority on health, fitness and nutrition

Πηγές/βιβλιογραφία/περισσότερο διάβασμα:

• Hamer M, Stamatakis E. The descriptive epidemiology of standing activity during free-living in 5412 middle-aged adults: the 1970 British Cohort Study. J Epidemiol Community Health. 2020 Sep;74(9):757-760. doi: 10.1136/jech-2020-213783. Epub 2020 Apr 29. PMID: 32350124.
• Raichlen DA, Pontzer H, Zderic TW, Harris JA, Mabulla AZP, Hamilton MT, Wood BM. Sitting, squatting, and the evolutionary biology of human inactivity. Proc Natl Acad Sci U S A. 2020 Mar 31;117(13):7115-7121. doi: 10.1073/pnas.1911868117. Epub 2020 Mar 9. PMID: 32152112; PMCID: PMC7132251.
• Blodgett JM, Ahmadi MN, Atkin AJ, Chastin S, Chan HW, Suorsa K, Bakker EA, Hettiarcachchi P, Johansson PJ, Sherar LB, Rangul V, Pulsford RM, Mishra G, Eijsvogels TMH, Stenholm S, Hughes AD, Teixeira-Pinto AM, Ekelund U, Lee IM, Holtermann A, Koster A, Stamatakis E, Hamer M; ProPASS Collaboration. Device-measured physical activity and cardiometabolic health: the Prospective Physical Activity, Sitting, and Sleep (ProPASS) consortium. Eur Heart J. 2024 Feb 7;45(6):458-471. doi: 10.1093/eurheartj/ehad717. PMID: 37950859; PMCID: PMC10849343.
• Shrestha N, Kukkonen-Harjula KT, Verbeek JH, Ijaz S, Hermans V, Pedisic Z. Workplace interventions for reducing sitting at work. Cochrane Database Syst Rev. 2018 Dec 17;12(12):CD010912. doi: 10.1002/14651858.CD010912.pub5. PMID: 30556590; PMCID: PMC6517221.
• van der Ploeg HP, Chey T, Ding D, Chau JY, Stamatakis E, Bauman AE. Standing time and all-cause mortality in a large cohort of Australian adults. Prev Med. 2014 Dec;69:187-91. doi: 10.1016/j.ypmed.2014.10.004. Epub 2014 Oct 16. PMID: 25456805.
• Smith P, Ma H, Glazier RH, Gilbert-Ouimet M, Mustard C. The Relationship Between Occupational Standing and Sitting and Incident Heart Disease Over a 12-Year Period in Ontario, Canada. Am J Epidemiol. 2018 Jan 1;187(1):27-33. doi: 10.1093/aje/kwx298. PMID: 29020132; PMCID: PMC5860480.
• Ahmadi MN, Coenen P, Straker L, Stamatakis E. Device-measured stationary behaviour and cardiovascular and orthostatic circulatory disease incidence. Int J Epidemiol. 2024 Oct 13;53(6):dyae136. doi: 10.1093/ije/dyae136. PMID: 39412356; PMCID: PMC11481281.
• Holtermann A, Coenen P, N Ahmadi M, Stamatakis E, Straker L. Standing in the shadows: is standing a tonic or a toxin for cardiometabolic health? Br J Sports Med. 2024 Oct 22;58(20):1173-1174. doi: 10.1136/bjsports-2024-108232. PMID: 39237266; PMCID: PMC11503055.