Μπορεί η σωματική δραστηριότητα να αποτρέψει την εκτοπική συσσώρευση λίπους που σχετίζεται με την ηλικία και τη μείωση της μιτοχονδριακής λειτουργίας ή τουλάχιστον να αμβλύνει τις αρνητικές επιπτώσεις μίας δυσμενούς σύστασης σώματος;

Οι μεταβολές της σύστασης του σώματος που σχετίζονται με την ηλικία, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας άλιπης μάζας, της αύξησης της λιπώδους μάζας και της κατά προτίμηση ανακατανομής του λιπώδους ιστού σε έκτοπες αποθήκες, είναι μερικές από τις ύπουλες πτυχές της γήρανσης.

Η φυσιολογία και η παθοφυσιολογία του λιπώδους ιστού είναι πολύπλοκες για πολλούς λόγους. Πρώτον, ο λιπώδης ιστός είναι κατανεμημένος σε διάφορες μεταβολικά διακριτές αποθήκες (π.χ. υποδόριες, σπλαχνικές, ενδομυϊκές, ηπατικές) σε όλο το σώμα. Δεύτερον, ο λιπώδης ιστός αποτελείται από πολλούς τύπους κυττάρων (π.χ. λιποκύτταρα, ανοσοκύτταρα, αγγειακά κύτταρα). Επιπλέον, πέραν του ότι χρησιμεύει ως πρωταρχική δεξαμενή ενέργειας, ο λιπώδης ιστός αναγνωρίζεται ως σημαντικό ενδοκρινικό όργανο. Με λίγα λόγια, οι διάφορες αποθήκες του λιπώδους ιστού διαφέρουν ως προς τη σύνθεση, τη λειτουργία, και τις επιπτώσεις τους στην υγεία και τη νόσο.

Η συσσώρευση λιπώδους ιστού σε έκτοπες αποθήκες, όπως οι σπλαχνικές και οι ενδομυϊκές αποθήκες, συνδέεται στενά με το μεταβολικό σύνδρομο, καθώς ο έκτοπος λιπώδης ιστός φαίνεται να είναι πιο ύπουλος από τον υποδόριο λιπώδη ιστό.

Μάλιστα, λόγω της φλεγμονώδους φύσης του έκτοπου λιπώδους ιστού, το έκκριμά του μπορεί να έχει ιδιαίτερα επιβλαβείς επιδράσεις τόσο στους τοπικούς όσο και σε απομακρυσμένους ιστούς. Για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ότι το έκκριμα του ενδομυϊκού λιπώδους ιστού εξασθενεί τη σηματοδότηση ινσουλίνης στους σκελετικούς μύες.

Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η απώλεια μυϊκής μάζας λόγω ηλικίας, η αύξηση του ενδομυϊκού λιπώδους ιστού και οι χειροτερεύσεις στη μιτοχονδριακή βιοενεργητική λειτουργία των σκελετικών μυών συσχετίζονται με επιδεινώσεις στην κινητικότητα και την επακόλουθη ανάπτυξη ευπαθειών.

Ωστόσο, το κατά πόσον αυτός ο έκτοπος λιπώδης ιστός συνδέεται αιτιωδώς με μεταβολικές μεταβολές παραμένει ασαφές, όπως και οι τρόποι πρόληψης ή αντιστροφής της συσσώρευσης αυτής της δυνητικά επιβλαβούς συσσώρευσης λιπώδους ιστού.

Μία πρόσφατη μελέτη προσπάθησε να διαλευκάνει τους μηχανισμούς με τους οποίους οι διαφορετικές αποθήκες λιπώδους ιστού μπορούν να συμβάλλουν στη μεταβολική δυσλειτουργία, αξιολογώντας τις συσχετίσεις μεταξύ των διάφορων αποθηκών λιπώδους ιστού και της μιτοχονδριακής βιοενεργητικής λειτουργίας των σκελετικών μυών σε μια μεγάλη ομάδα ηλικιωμένων ανδρών και γυναικών.

Η μελέτη αυτή ρίχνει σημαντικό φως στις πιθανές μεταβολικές συνέπειες της συσσώρευσης έκτοπου λίπους κατά τη γήρανση, υποδηλώνοντας ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της συσσώρευσης έκτοπου λίπους και της μεταβολικής παρακμής.

Ένα από τα ευρήματα ήταν πως, σε ex vivo μετρήσεις της μιτοχονδριακής βιοενεργειακής λειτουργίας, ο λιπώδης ιστός στους μηρούς και ο σπλαχνικός λιπώδης ιστός συσχετίζονταν με χειρότερη υποστηριζόμενη από υδατάνθρακες μιτοχονδριακή βιοενεργητική λειτουργία των σκελετικών μυών, ενώ ο συνολικός κοιλιακός λιπώδης ιστός και ο σπλαχνικός λιπώδης ιστός συσχετίζονταν με χειρότερη υποστηριζόμενη από λιπαρά οξέα μιτοχονδριακή βιοενεργειακή λειτουργία των σκελετικών μυών.

Αν και οι εν λόγω συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν αιτιότητα, είναι αρκετές να οδηγήσουν σε υποθέσεις και προβληματισμούς. Οι πρωτεΐνες που προέρχονται από το λίπος, οι κυτοκίνες και τα ελεύθερα λιπαρά οξέα έχουν ενοχοποιηθεί για πολλές πτυχές της μεταβολικής δυσλειτουργίας που σχετίζεται με την ηλικία και την παχυσαρκία, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης μιτοχονδριακής λειτουργίας και της αντίστασης στην ινσουλίνη.

Καθώς προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τους μηχανιστικούς παράγοντες αυτών των πιθανώς αλληλένδετων φυσιολογικών μεταβολών που σχετίζονται με την ηλικία στον λιπώδη ιστό και τους σκελετικούς μύες, ελπίζουμε επίσης να εντοπίσουμε τρόπους πρόληψης ή αντιστροφής αυτών των ηλικιακών μειώσεων. Η σωματική αδράνεια που συχνά συνοδεύει τη γήρανση είναι πιθανότατα ένας σημαντικός παράγοντας.

Στην μελέτη αυτή, η προσθήκη της σωματικής δραστηριότητας στα στατιστικά μοντέλα αναίρεσε τη συσχέτιση μεταξύ όλων των αποθηκών λιπώδους ιστού και της μέγιστης in vivo παραγωγής ΑΤΡ, γεγονός που υποδηλώνει ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να είναι παράγοντας καλύτερης μιτοχονδριακής λειτουργίας, αμβλύνοντας ακόμη και τις αρνητικές επιπτώσεις μίας δυσμενούς σύστασης σώματος.

Όπως φαίνεται λοιπόν, οι ρυθμοί παραγωγής ΑΤΡ είναι συνάρτηση τόσο της μιτοχονδριακής βιοενεργητικής λειτουργίας όσο και της μικροαγγειακής αιμάτωσης, οι οποίες μπορούν να επηρεαστούν από τη γήρανση, τις αλλαγές στη σύσταση του σώματος και τη σωματική δραστηριότητα.

Συνδυαστικά, τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να παρεμποδίσει την εκτοπική συσσώρευση λίπους που σχετίζεται με την ηλικία και τη μείωση της μιτοχονδριακής λειτουργίας ή τουλάχιστον να αμβλύνει τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η συσσώρευση λιπώδους ιστού σε έκτοπες αποθήκες.

Τα ευρήματα της μελέτης αυτής προστίθενται σε ένα αυξανόμενο σώμα βιβλιογραφίας που υποδηλώνει ότι η σωματική δραστηριότητα μπορεί να αποτρέψει πολλές μεταβολές που σχετίζονται με την ηλικία στον λιπώδη ιστό και τους σκελετικούς μύες.

Για παράδειγμα, μία πρόσφατη μελέτη βρήκε ότι η μιτοχονδριακή οξειδωτική ικανότητα των σκελετικών μυών ήταν σε διατηρημένα επίπεδα σε ηλικιωμένα άτομα των οποίων τα επίπεδα καθημερινής δραστηριότητας ήταν παρόμοια με εκείνα μιας ομάδας σύγκρισης νέων.

Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι μελέτες υποδεικνύουν πως η καρδιοαναπνευστική ικανότητα επηρεάζει τη σπλαχνική παχυσαρκία, ανεξάρτητα από τη σωματική δραστηριότητα.

Όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από τα παραπάνω, η σωματική δραστηριότητα μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό αντίμετρο για πολλές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία στο λίπος και τους σκελετικούς μύες, μειώνοντας τη μάζα του λίπους και την έκτοπη εναπόθεση λίπους, αυξάνοντας τη μυϊκή μάζα, τη δύναμη και το μιτοχονδριακό περιεχόμενο, βελτιώνοντας τη μιτοχονδριακή λειτουργία και την ευαισθησία στην ινσουλίνη.

–Suprastratum: The authority on health, fitness and nutrition

Πηγές/βιβλιογραφία/περισσότερο διάβασμα:

• Hocking SL, Wu LE, Guilhaus M, Chisholm DJ, James DE. Intrinsic depot-specific differences in the secretome of adipose tissue, preadipocytes, and adipose tissue-derived microvascular endothelial cells. Diabetes. 2010 Dec;59(12):3008-16. doi: 10.2337/db10-0483. Epub 2010 Sep 14. PMID: 20841607; PMCID: PMC2992760.
• Sachs S, Zarini S, Kahn DE, Harrison KA, Perreault L, Phang T, Newsom SA, Strauss A, Kerege A, Schoen JA, Bessesen DH, Schwarzmayr T, Graf E, Lutter D, Krumsiek J, Hofmann SM, Bergman BC. Intermuscular adipose tissue directly modulates skeletal muscle insulin sensitivity in humans. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2019 May 1;316(5):E866-E879. doi: 10.1152/ajpendo.00243.2018. Epub 2019 Jan 8. PMID: 30620635; PMCID: PMC6580171.
• Beavers KM, Beavers DP, Houston DK, Harris TB, Hue TF, Koster A, Newman AB, Simonsick EM, Studenski SA, Nicklas BJ, Kritchevsky SB. Associations between body composition and gait-speed decline: results from the Health, Aging, and Body Composition study. Am J Clin Nutr. 2013 Mar;97(3):552-60. doi: 10.3945/ajcn.112.047860. Epub 2013 Jan 30. PMID: 23364001; PMCID: PMC3578402.
• Tian Q, Mitchell BA, Zampino M, Fishbein KW, Spencer RG, Ferrucci L. Muscle mitochondrial energetics predicts mobility decline in well-functioning older adults: The baltimore longitudinal study of aging. Aging Cell. 2022 Feb;21(2):e13552. doi: 10.1111/acel.13552. Epub 2022 Jan 20. PMID: 35048491; PMCID: PMC8844110.
• Brennan AM, Coen PM, Mau T, Hetherington-Rauth M, Toledo FGS, Kershaw EE, Cawthon PM, Kramer PA, Ramos SV, Newman AB, Cummings SR, Forman DE, Yeo RX, Distefano G, Miljkovic I, Justice JN, Molina AJA, Jurczak MJ, Sparks LM, Kritchevsky SB, Goodpaster BH. Associations between regional adipose tissue distribution and skeletal muscle bioenergetics in older men and women. Obesity (Silver Spring). 2024 Jun;32(6):1125-1135. doi: 10.1002/oby.24008. PMID: 38803308.
• De Carvalho FG, Justice JN, Freitas EC, Kershaw EE, Sparks LM. Adipose Tissue Quality in Aging: How Structural and Functional Aspects of Adipose Tissue Impact Skeletal Muscle Quality. Nutrients. 2019 Oct 23;11(11):2553. doi: 10.3390/nu11112553. PMID: 31652734; PMCID: PMC6893709.
• Wu H, Ballantyne CM. Skeletal muscle inflammation and insulin resistance in obesity. J Clin Invest. 2017 Jan 3;127(1):43-54. doi: 10.1172/JCI88880. Epub 2017 Jan 3. PMID: 28045398; PMCID: PMC5199705.
• Zhang X, Kunz HE, Gries K, Hart CR, Polley EC, Lanza IR. Preserved skeletal muscle oxidative capacity in older adults despite decreased cardiorespiratory fitness with ageing. J Physiol. 2021 Jul;599(14):3581-3592. doi: 10.1113/JP281691. Epub 2021 Jun 11. PMID: 34032280; PMCID: PMC8284426.
• Brock DW, Irving BA, Gower B, Hunter GR. Differences emerge in visceral adipose tissue accumulation after selection for innate cardiovascular fitness. Int J Obes (Lond). 2011 Feb;35(2):309-12. doi: 10.1038/ijo.2010.133. Epub 2010 Jul 20. PMID: 20644556; PMCID: PMC2982865.
• Irving BA, Kunz HE. Unraveling the roles of ectopic adipose depots and physical activity in age-related mitochondrial decline. Obesity (Silver Spring). 2024 Jun;32(6):1043-1044. doi: 10.1002/oby.24048. PMID: 38803313.