Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε εάν τα αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη μπορούν να βοηθήσουν στην απώλεια και τη διαχείριση βάρους.
Υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της χρήσης των αναψυκτικών με μη θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες όσον αφορά στη διαχείρηση βάρους. Αυτά έχουν εγερθεί καθώς υπάρχουν διάφορες υποθέσεις που στηρίζουν πως η έκθεση στη γλυκύτητα ενθαρρύνει την επιθυμία για την αυξημένη πρόσληψη γλυκών, ενεργειακά πυκνών τροφίμων και ποτών, ενώ άλλες θεωρίες προβλέπουν πως μία πιθανή μείωση ενέργειας στην πρόσληψη μπορεί να αντισταθμίζεται, συνειδητά και/ή ασυνείδητα.

Πρόσφατα, παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης SWITCH, μιας τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής 52 εβδομάδων που συνέκρινε την κατανάλωση μη θρεπτικών γλυκαντικών ουσιών σε σχέση με το νερό.
Στη δοκιμή συμμετείχαν γυναίκες και άνδρες με υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία που είχαν ενταχθεί σε πρόγραμμα διαχείρισης βάρους. Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν απώλεια βάρους 6,3% στις 12 εβδομάδες, η οποία διατηρήθηκε στις 52 εβδομάδες (7,5%).
Η μελέτη διαπίστωσε ότι η απώλεια βάρους ήταν μεγαλύτερη για τους συμμετέχοντες που κατανάλωναν μη ζαχαρούχα αναψυκτικά σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν νερό (7,5 kg έναντι 6,1 kg).
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της μελέτης ήταν ότι το ένα τέταρτο των συμμετεχόντων ήταν «αφελείς» στα μη ζαχαρούχα αναψυκτικά, δηλαδή, κατά τα 5 έτη πριν από τη δοκιμή, είχαν καταναλώσει, πολύ σπάνια, αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη.
Οι αναλύσεις μάλιστα έδειξαν ότι η απώλεια βάρους των συμμετεχόντων στους οποίους χορηγήθηκαν αναψυκτικά με μη θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες στη δοκιμή δεν διέφερε σε σχέση με την «αφέλεια» σε αυτά.

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την την θεωρία της αποσύνδεσης της γλυκύτητας από την ενεργειακή πρόσληψη («sweet taste confusion hypothesis»), αφού αυτή προβλέπει ότι η αυξημένη έκθεση σε γλυκύτητα που δεν θα ταίριαζε με την ενεργειακή πρόσληψη θα έπρεπε να υπονομεύσει τον έλεγχο της όρεξης σε αυτή την ομάδα (δηλαδή να τους επιβαρύνει επιπλέον), σε σύγκριση με τους συμμετέχοντες που δεν ήταν «αφελείς» στα αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη αφού είχαν προϋπάρχουσα εμπειρία αυτού του δυνητικού μειονεκτήματος.
Επίσης, αν και οι υποθέσεις της γλυκύτητας στη διατροφή («sweet tooth hypothesis») και της αποσύνδεσης της γλυκύτητας από την ενεργειακή πρόσληψη («sweet taste confusion hypothesis») είναι δύσκολο να ελεγχθούν πειραματικά, τα στοιχεία εναντίον τους ολοένα και αυξάνονται.
Τα αποτελέσματα της SWITCH είναι συγκρίσιμα με αυτά εντοπίζονται σε μετα-αναλύσεις προηγούμενων δοκιμών που έκαναν αυτή τη σύγκριση, οι οποίες συνολικά δεν υποδεικνύουν διαφορές για το σωματικό βάρος μεταξύ αναψυκτικών με μη θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες και του νερού.

Η ολότητα των στοιχείων βέβαια, δεν είναι ομοιογενής. Για παράδειγμα, μια προηγούμενη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή, στην οποία βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό το SWITCH, διαπίστωσε μεγαλύτερη επίδραση υπέρ των μη ζαχαρούχων αναψυκτικών. Αντίθετα, μια άλλη μακροπρόθεσμη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή, επίσης στο πλαίσιο ενός προγράμματος διαχείρισης βάρους, διαπίστωσε σημαντική επίδραση υπέρ του νερού.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι είναι απίθανο η φυσιολογική δράση των αναψυκτικών με μη θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες στην όρεξη και/ή στο μεταβολισμό να εξηγεί τις επιδράσεις της κατανάλωσής τους στο σωματικό βάρος, καθώς οι μετα-αναλύσεις δεν υποδεικνύουν κάποια επίδραση στο σωματικό βάρος των μη θρεπτικών γλυκαντικών ουσιών που καταναλώνονται σε κάψουλες σε σύγκριση με κάψουλες placebo.
Από την άλλη πλευρά, η αντικατάσταση των σακχάρων με μη ζαχαρούχα αναψυκτικά δεν είναι ουδέτερη όσον αφορά τις ατομικές διαφορές σε φυσιολογικά και/ή ψυχολογικά χαρακτηριστικά.

Για παράδειγμα, σε μια μεγάλη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή βρέθηκαν ενδείξεις ότι τα παιδιά με υψηλότερο αρχικό Δείκτη Μάζας Σώματος αντιστάθμισαν λιγότερο μία κρυφή μείωση της ενεργειακής πρόσληψης που επιτεύχθηκε με αντικατάσταση των σακχάρων χρησιμοποιώντας αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη από ό,τι τα παιδιά με χαμηλότερο αρχικό Δείκτη Μάζας Σώματος.
Φαίνεται λοιπόν ότι οι υποθέσεις που στηρίζουν ότι η πιθανή μείωση ενέργειας στην πρόσληψη μπορεί να αντισταθμίζεται, συνειδητά και/ή ασυνείδητα καθώς και ότι η γλυκύτητα μπορεί να αυξήσει την όρεξη είναι λανθασμένες.
Μπορούμε πλέον να πούμε με βεβαιότητα πως αυτές υποθέσεις έχουν διαψευστεί και είναι πλέον σαφές ότι το σύνολο των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων από κατάλληλα αναλυμένες προοπτικές μελέτες κοόρτης, υποστηρίζει τη χρήση των αναψυκτικών με μη θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες στη διαχείριση του βάρους.
Αυτά τα αποτελέσματα υποδηλώνουν λοιπόν πως η κατανάλωση αναψυκτικών χωρίς ζάχαρη μπορεί να παρέχει ένα πλεονέκτημα, αν και μάλλον μικρό, όσον αφορά στη διαχείριση του βάρους.
–Suprastratum: The authority on health, fitness and nutrition
Πηγές/βιβλιογραφία/περισσότερο διάβασμα:
- Rogers PJ. Non-nutritive sweeteners and body weight management: another brick in the wall of evidence. Int J Obes (Lond). 2024 Jan;48(1):1-2. doi: 10.1038/s41366-023-01419-w. Epub 2023 Nov 27. PMID: 38012332.
- Harrold JA, Hill S, Radu C, Thomas P, Thorp P, Hardman CA, Christiansen P, Halford JCG. Non-nutritive sweetened beverages versus water after a 52-week weight management programme: a randomised controlled trial. Int J Obes (Lond). 2024 Jan;48(1):83-93. doi: 10.1038/s41366-023-01393-3. Epub 2023 Oct 5. PMID: 37794246; PMCID: PMC10746539.
- Rogers PJ. The role of low-calorie sweeteners in the prevention and management of overweight and obesity: evidence v. conjecture. Proc Nutr Soc. 2018 Aug;77(3):230-238. doi: 10.1017/S0029665117004049. Epub 2017 Nov 23. PMID: 29166970.
- Appleton KM, Tuorila H, Bertenshaw EJ, de Graaf C, Mela DJ. Sweet taste exposure and the subsequent acceptance and preference for sweet taste in the diet: systematic review of the published literature. Am J Clin Nutr. 2018 Mar 1;107(3):405-419. doi: 10.1093/ajcn/nqx031. PMID: 29566187.
- Monge AM, Ferriday D, Heckenmueller S, Brunstrom JM, Rogers PJ. Consumption of low-calorie sweetened drinks is associated with ‘sweet satiation’, but not with ‘sweet-taste confusion’: A virtual study. Appetite. 2022 Nov 1;178:106273. doi: 10.1016/j.appet.2022.106273. Epub 2022 Aug 10. PMID: 35963587.
- Laviada-Molina H, Molina-Segui F, Pérez-Gaxiola G, Cuello-García C, Arjona-Villicaña R, Espinosa-Marrón A, Martinez-Portilla RJ. Effects of nonnutritive sweeteners on body weight and BMI in diverse clinical contexts: Systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2020 Jul;21(7):e13020. doi: 10.1111/obr.13020. Epub 2020 Mar 25. PMID: 32216045.
- Rogers PJ, Appleton KM. The effects of low-calorie sweeteners on energy intake and body weight: a systematic review and meta-analyses of sustained intervention studies. Int J Obes (Lond). 2021 Mar;45(3):464-478. doi: 10.1038/s41366-020-00704-2. Epub 2020 Nov 9. Erratum in: Int J Obes (Lond). 2021 May 27;: PMID: 33168917.
- Peters JC, Beck J, Cardel M, Wyatt HR, Foster GD, Pan Z, Wojtanowski AC, Vander Veur SS, Herring SJ, Brill C, Hill JO. The effects of water and non-nutritive sweetened beverages on weight loss and weight maintenance: A randomized clinical trial. Obesity (Silver Spring). 2016 Feb;24(2):297-304. doi: 10.1002/oby.21327. Epub 2015 Dec 26. PMID: 26708700; PMCID: PMC4744961.
- Madjd A, Taylor MA, Delavari A, Malekzadeh R, Macdonald IA, Farshchi HR. Effects of replacing diet beverages with water on weight loss and weight maintenance: 18-month follow-up, randomized clinical trial. Int J Obes (Lond). 2018 Apr;42(4):835-840. doi: 10.1038/ijo.2017.306. Epub 2017 Dec 21. PMID: 29633983.
- Katan MB, de Ruyter JC, Kuijper LD, Chow CC, Hall KD, Olthof MR. Impact of Masked Replacement of Sugar-Sweetened with Sugar-Free Beverages on Body Weight Increases with Initial BMI: Secondary Analysis of Data from an 18 Month Double-Blind Trial in Children. PLoS One. 2016 Jul 22;11(7):e0159771. doi: 10.1371/journal.pone.0159771. PMID: 27447721; PMCID: PMC4957753.
- Lee JJ, Khan TA, McGlynn N, Malik VS, Hill JO, Leiter LA, Jeppesen PB, Rahelić D, Kahleová H, Salas-Salvadó J, Kendall CWC, Sievenpiper JL. Relation of Change or Substitution of Low- and No-Calorie Sweetened Beverages With Cardiometabolic Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis of Prospective Cohort Studies. Diabetes Care. 2022 Aug 1;45(8):1917-1930. doi: 10.2337/dc21-2130. PMID: 35901272; PMCID: PMC9346984.